odpowiedzialność członków zarządu, 299 ksh, kodeks spółek cywilnych
Ilustracja: canstockphoto

Strona główna / Ryzyko sprawowania funkcji członka zarządu w sp. z o.o.

Ryzyko sprawowania funkcji członka zarządu w sp. z o.o.

Piotr Kopeć

Art. 299 polskiego kodeksu spółek handlowych zawiera istotną regulację dotyczącą odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania samej spółki. Dla członków zarządu spółki z o. o. sprawowanie tej funkcji wiąże się więc z ryzykiem ponoszenia odpowiedzialności finansowej za długi spółki. Z punktu widzenia wierzycieli spółki jest to rozwiązanie niezwykle korzystne, gdyż za niezapłacone długi spółki mogą oni pociągnąć do odpowiedzialności członków jej zarządu.

Jakie zatem są warunki, w których członek zarządu odpowiada za zobowiązania spółki z o. o. W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę, że ta odpowiedzialność ma charakter posiłkowy, co oznacza że dopiero bezskuteczna egzekucja przeciwko spółce uprawnia wierzyciela do domagania się zapłaty od jej członka zarządu. Najczęstszym przykładem dowodu na bezskuteczność egzekucji jest postanowienia komornika o umorzeniu prowadzonego przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego ze względu na brak majątku spółki. Dysponując takim postanowieniem wydanym przez komornika wierzyciel może składać pozew przeciwko członkowi zarządu. Przedmiotowe postanowienie nie jest jednak jedynym dowodem na bezskuteczność egzekucji. W praktyce przyjmuje się, że bezskuteczność można udowadniać za pomocą wszelkich możliwość środków, np. posiadamy wiedzę, że komornik w innej sprawie przeprowadził bezskuteczną egzekucję.

Mając na uwadze, że zarząd spółki z o.o. powoływany jest na kadencje i skład osobowy zarządu ulega zmianom, pojawia się pytania, którzy członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania danego wierzyciela. Ukształtował się pogląd, zgodnie z którym, za zobowiązania spółki z o.o. odpowiadają ci członkowie zarządu, którzy w czasie istnienia zobowiązania sprawowali funkcję w zarządzie. Nie jest przy tym konieczne, aby dane zobowiązania było już wtedy wymagalne.

Przykładowo, jeżeli Pan X jako Prezes Zarządu podpisał w imieniu spółki Y sp. z o.o. umowę z A, na podstawie której A wykonywał na rzecz spółki Y sp. z o.o. roboty budowlane. Pan X został odwołany z funkcji Prezesa Zarządu w trakcie realizacji umowy. Następnie po odbiorze prac spółka Y sp. z o.o. nie zapłaciła A wynagrodzenia za wykonane prace. A skierował przeciwko spółce Y sp. z o.o. sprawę do sądu, którą wygrał, a następnie do egzekucji, w która okazała się bezskuteczna. W tym momencie A może złożyć pozew przeciwko Panu X, gdyż wprawdzie nie był on już członkiem zarządu, gdy roboty zostały odebrane i roszczenie o zapłatę było wymagalne, jednak jak wyżej wskazano dla istotna jest chwila istnienia zobowiązania. W tym przykładzie tym zobowiązaniem jest podpisana umowa pomiędzy Y sp. z o.o. z A.

Ten przykład prowadzi nas do odpowiedzi na kolejne pytanie, a mianowicie, czy Prezes X może w jakiś sposób bronić się przed roszczeniami A? Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych Prezes X może bronić się, powołując następujące okoliczności:

– Wykazanie, że członek zarządu wniósł we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki,

– Wykazanie, że członek zarządu nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie,

– Wykazanie, że wierzyciel nie poniósł szkody w wyniku niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Odnosząc te okoliczności do omawianego przykładu, Prezes X może wykazywać, że np. nie ponosi winy w niezgłoszeniu upadłości, gdyż np. został odsunięty przez wspólników od prowadzenia spraw spółki. Prezes X może także twierdzić, że w okresie, gdy sprawował funkcję członka zarządu, spółka posiadała płynność finansową, spłacała na bieżąco wszystkie swoje zobowiązania, a zatem nie zachodziły podstawy do ogłoszenia upadłości spółki. Przyjmuje się bowiem, że wykazanie, że nie było się członkiem zarządu w czasie właściwym dla ogłoszenia upadłości powoduje niemożność zastosowania wobec członka zarządu reguł odpowiedzialności z art. 299 k.s.h.

Kiedy przedawniają się roszczenia wobec członka zarządu? Do roszczeń wierzycieli spółki z o. o. przeciwko członkom jej zarządu mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym zawarte w kodeksie cywilnym, z którego wynika, że trzyletni termin przedawnienia, liczony od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obwiązanej do jej naprawienia oraz dziesięcioletni termin liczony od dnia wystąpienia szkody.

Na zakończenie wskazać należy, że odpowiedzialności na podstawie art. 299 k.s.h. nie podlegają członkowie rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, wspólnicy, prokurenci i pełnomocnicy. Jeżeli jednak wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu spółki, to ponosi omawianą odpowiedzialność. Ciekawym zagadnieniem jest kwestia odpowiedzialności likwidatorów spółki, gdyż sądy wydaje w tym zakresie różne orzeczenia. W ostatnim czasie dominuje jednak stanowisko, że likwidatorzy powinni odpowiadać za zobowiązania spółki tak samo jak członkowie zarządu.

Podsumowując, regulacja art. 299 k.s.h. zmusza członków zarządu do należytego zarządzania sprawami spółki, szczególnie bieżącego badania stanu jej finansów pod kątem ewentualnej upadłości, aby uniknąć osobistej odpowiedzialności za długi spółki. Dla wierzycieli omawiana regulacja stanowi z kolei często ostatnią deskę ratunku, aby odzyskać pieniądze, których pozbawiona majątku spółka nie jest w stanie zapłacić.

Piotr Kopec
Radca prawny specjalizujący się w obsłudze firm. Doświadczenie zdobywał pracując w kancelariach prawnych oraz w Komisji Europejskiej. Prywatnie miłośnik podróży, sportu i dobrej literatury.